İçeriğe geç

Türkçe AI Sözlüğü: kavramları doğru terim, doğru bağlamla

Sözlük; yapay zeka, makine öğrenmesi, RAG, agentic AI, LLM, vektör veritabanı, prompt engineering ve LLMOps kavramlarını Türkçe-İngilizce açıklamalı bir referans olarak sunar; her terim örnek kullanımı ve ilgili terimlere köprülerle zenginleştirilmiştir.

Türkçe AI ekosisteminde çoğu terimin standart bir karşılığı yok — 'embedding' kimi yerde 'gömme', 'fine-tuning' kimi yerde 'ince ayar', 'agentic' kimi yerde 'aracısal'. Bu sözlük; akademik kullanım, endüstri jargonu ve uluslararası karşılık üçlüsünü dengeli bir şekilde sunarak ekip içi ortak dil oluşmasına yardımcı oluyor.

Her giriş; tanım + örnek + ilgili terimler içerir. Wikidata entity grounding ve ilgili pillar/blog/learn modülüne köprüler aşamalı olarak ekleniyor; tamamlandığında bir kavramın küresel bilgi grafındaki yerini doğrulayabilir ve cross-disciplinary bağlantılarını izleyebilirsiniz.

Sözlük; aynı zamanda AEO açısından AI search engine'lerin (ChatGPT, Claude, Perplexity) 'X nedir' sorgularına yanıt üretirken referans olarak kullanabileceği bir yapıda: DefinedTermSet + DefinedTerm schema, yapılandırılmış tanım formatı ve speakable markup ile işaretlenir.

  • Yapay zeka, ML, LLM, RAG, agentic, vektör DB, prompt eng., LLMOps, governance alanlarında çok sayıda terim.
  • Türkçe + İngilizce karşılık, ilgili terim ağı; Wikidata QID grounding aşamalı.
  • AEO için DefinedTermSet schema + speakable markup ile zenginleştirilmiş.
  • Sürekli genişliyor — yeni AI alanları sözlüğe pakletlenip yayımlanıyor.
Kapsamlı AI & ML Sözlüğü

Türkçe Yapay Zeka Sözlüğü

Yapay zeka, veri bilimi ve makine öğrenimi dünyasının dilini keşfedin. 500'den fazla terim, Türkçe-İngilizce tanımlarıyla tek bir yerde.

500 terim listeleniyor

Şu harfle başlayan terimler: A

64 Terim
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

AIC

Model uyumu ile model karmaşıklığı arasında denge kurarak model seçimine yardımcı olan bilgi kriteri.

2.208
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

ANOVA

Birden fazla grubun ortalamaları arasında anlamlı fark olup olmadığını test etmek için kullanılan yöntem.

1.765
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

ARIMA

Otoregresif ve hareketli ortalama bileşenlerini birleştirerek zaman serisi tahmini yapan klasik model.

1.947
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

ASR'de Dil Modeli Füzyonu

Konuşma tanıma çıktısını daha dilsel olarak doğru hale getirmek için harici dil modeli bilgisini birleştiren yaklaşım.

1.886
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Abstractive Özetleme

Kaynak metni yeniden ifade ederek daha doğal ve yoğun özetler üreten üretici özetleme yaklaşımı.

2.081
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Ad Öbeği Tanıma

Metin içindeki kişi, kurum, yer, tarih ve benzeri varlık öbeklerini tanıma görevi.

2.058
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

AdaBoost

Zor örneklere giderek daha fazla odaklanarak zayıf öğrenicileri güçlü bir ensemble modele dönüştüren boosting yöntemi.

1.710
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Adam Optimizasyonu

Uyarlamalı öğrenme oranı ile momentum mantığını birleştiren popüler optimizasyon algoritması.

1.769
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Adapter Katmanları

Ana modelin içine küçük ek modüller yerleştirerek görev uyarlaması sağlayan parametre verimli yaklaşım.

2.175
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Additive Attention

Sorgu ve bağlam temsillerini öğrenilebilir bir birleşim fonksiyonu ile karşılaştıran erken dönem dikkat yaklaşımı.

1.861
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Adım Arama (Line Search)

Optimizasyonda seçilen yön boyunca ne kadar ilerlenmesi gerektiğini belirleyen adım seçimi yaklaşımı.

1.411
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Affinity Propagation

Temsilci örnekler üzerinden mesajlaşma mantığıyla kümeleri oluşturan kümeleme algoritması.

2.128
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Agregasyon Tablosu

Detay verilerden türetilmiş özet sonuçları saklayarak analitik sorguları hızlandıran tablo yapısı.

2.435
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Agregasyon Özelliği

Bireysel kayıtları daha üst seviyede özetleyerek model için yeni anlamlı sinyaller üreten özellik yapısı.

2.043
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Aksiyon Tanıma

Video içindeki insan veya nesne hareketlerinden belirli eylem sınıflarını tanımaya odaklanan görev.

1.515
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Aksiyon Öngörüsü

Henüz tamamlanmamış bir video akışından gelecekte gerçekleşecek eylemi önceden tahmin etmeye çalışan görev.

2.208
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Aktif Etiketleme

Modelin en faydalı veya en belirsiz örnekleri seçerek etiketleme maliyetini optimize etmeyi amaçlayan yaklaşım.

1.891
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Aktif Öğrenme

Modelin en bilgilendirici örnekleri seçerek insan veya uzman kaynaktan etiket istediği veri verimliliği yaklaşımı.

1.618
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akustik Olay Tespiti

Ses akışı içindeki belirli olayları zaman ekseninde bulup etiketlemeye odaklanan görev.

1.729
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akustik Sahne Sınıflandırma

Bir ses kaydının hangi ortam veya bağlamdan geldiğini tahmin etmeye odaklanan görev.

1.551
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Akıl Yürütme

Elde bulunan bilgi, kural veya gözlemlerden yeni sonuçlar çıkarma ve kararları gerekçelendirme süreci.

2.004
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Akıllı Ajan

Çevresini algılayıp hedeflerine ulaşmak için uygun eylemleri seçen otonom veya yarı otonom sistem yapısı.

1.872
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış Gecikme Farkı

Üretilen olaylarla tüketilen olaylar arasındaki gecikme farkını ifade eden temel akış sağlığı metriği.

1.607
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış Join'i

Birden fazla sürekli veri akışını zaman ve anahtar mantığıyla birleştirerek anlamlı olay bağlamı üretme işlemi.

1.813
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış Pencereleme

Sürekli veri akışını belirli zaman veya olay aralıklarında gruplayarak hesaplama yapma yaklaşımı.

1.349
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akış Sonlandırma Tespiti

Konuşmanın gerçekten bittiği anı belirleyerek streaming ASR sistemlerinde doğru yanıt zamanlaması sağlayan mekanizma.

1.715
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akış Tabanlı TTS

Tüm metni beklemeden düşük gecikmeyle ses üretmeye başlayan gerçek zamanlı konuşma sentezi yaklaşımı.

1.987
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Akış Verisi Toplama

Sürekli üretilen verilerin anlık veya anlığa yakın biçimde sisteme alınması yaklaşımı.

1.865
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış İşleme

Sürekli gelen veri olaylarının düşük gecikme ile işlenmesine dayanan işlem yaklaşımı.

1.957
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Alan Uyumlu Fine-Tuning

Modeli hukuk, sağlık, finans gibi belirli alan terminolojisi ve kullanım biçimlerine uyarlama yaklaşımı.

2.335
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Alan Özel Embedding

Genel dil yerine hukuk, sağlık, finans gibi belirli alanların terminolojisine göre uyarlanmış temsil yapıları.

1.870
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Algılama

Ham girdilerin anlamlı yapılara dönüştürülmesi ve sistemin çevreyi yorumlayabilmesini sağlayan temel yetenek.

2.149
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Alt Kelime Tokenization

Nadir kelimeleri daha küçük anlamlı parçalara bölerek kelime dağarcığı ve kapsama arasında denge kuran yaklaşım.

1.814
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Alternatif Hipotez

Sıfır hipotezinin tersine, veride anlamlı bir etki, fark veya ilişki bulunduğunu savunan hipotez.

1.818
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Ambar Partition Anahtarı

Veri ambarı tablolarında veriyi mantıksal parçalara ayırmak için kullanılan ana bölümleme alanı.

1.428
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Anahtar Nokta Tespiti

Görüntüde ayırt edici ve tekrarlanabilir yerel noktaları bularak eşleme ve hizalama görevlerini destekleyen işlem.

1.869
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Anahtar İfade Çıkarımı

Bir metni en iyi temsil eden önemli ifade ve terimleri otomatik belirleme görevi.

1.672
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Anahtar-Değer Çıkarımı

Belgedeki alan isimleri ile karşılık gelen içerikleri eşleştirerek yapılandırılmış veri oluşturan görev.

1.629
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Anakitle ve Örneklem

Tüm ilgi alanını temsil eden büyük küme ile bu kümeden analiz için seçilen alt küme arasındaki temel istatistiksel ayrım.

1.996
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Anchor Box

Farklı ölçek ve oranlardaki hazır kutu adaylarını kullanarak nesne tespitini kolaylaştıran tasarım yaklaşımı.

1.517
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Annotatörler Arası Uyum

Farklı etiketleyicilerin aynı veri örneğine ne ölçüde benzer karar verdiğini gösteren kalite ölçüsü.

1.665
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Anonimleştirme

Kişisel verilerin belirli bir bireyle yeniden ilişkilendirilemeyecek şekilde dönüştürülmesi süreci.

1.581
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Anotasyon

Veriye anlamlı etiket, açıklama veya işaretleme eklenerek model eğitimi için kullanılabilir hale getirilmesi süreci.

1.634
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Arama Uzayı

Bir problemin tüm olası durumlarını, çözüm yollarını ve eylem kombinasyonlarını kapsayan kavramsal alan.

1.819
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Araç Destekli Üretim

Modelin hesaplama, arama veya dış sistem çağrıları gibi araçları kullanarak daha doğru sonuç üretmesi yaklaşımı.

1.655
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Aspect Tabanlı Duygu Analizi

Genel duygu yerine metindeki belirli özellikler veya varlık yönleri için duygu tahmini yapan yaklaşım.

1.603
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Atlama Bağlantısı

Bilginin bazı katmanları atlayarak ileri taşınmasına izin veren ve eğitim kararlılığını artıran mimari bağlantı.

1.644
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Attention

Modelin karar verirken girdinin hangi bölümlerine daha fazla odaklanacağını öğrenmesini sağlayan mekanizma.

2.019
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Attention Mask

Modelin dikkat hesaplamasında hangi konumları görebileceğini veya göremeyeceğini belirleyen kontrol yapısı.

2.148
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Attention Skor Matrisi

Bir sekans içindeki öğelerin birbirine ne kadar dikkat vereceğini sayısal olarak temsil eden matris yapı.

2.086
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Atıf Tabanlı Grounding

Üretilen yanıtın dayandığı kaynak parçalarını açık biçimde göstererek güvenilirliği artıran yaklaşım.

1.461
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Autoencoder

Veriyi sıkıştırıp yeniden üretmeye çalışarak düşük boyutlu temsil öğrenen sinir ağı yapısı.

1.929
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Autoencoder ile Anomali Tespiti

Normal örüntüleri öğrenip yeniden üretim hatası üzerinden anormallikleri tespit eden derin öğrenme yaklaşımı.

1.927
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Autoencoder ile Boyut İndirgeme

Sinir ağı tabanlı sıkıştırma yapısıyla verinin daha düşük boyutlu temsillerini öğrenen yaklaşım.

1.603
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Aykırı Değer

Veri kümesinin genel örüntüsünden belirgin biçimde ayrılan gözlem veya değer.

1.781
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Azaltılmış Örnekleme

Baskın sınıfın örnek sayısını azaltarak sınıf dağılımını daha dengeli hale getirme yaklaşımı.

2.036
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Açık Bilgi Çıkarımı

Önceden tanımlı ilişki şemalarına bağlı kalmadan metinden özne-ilişki-nesne yapıları çıkaran yaklaşım.

1.690
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Açık Dünya Nesne Tespiti

Modelin yalnızca bilinen nesneleri tespit etmekle kalmayıp bilinmeyen nesneleri de ayrı bir kategori olarak yönetebilmesini hedefleyen yaklaşım.

1.351
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Açık Kelime Dağarcıklı Tespit

Sabit sınıf listeleri yerine doğal dil etiketleriyle daha geniş nesne dünyasını algılayabilen tespit yaklaşımı.

1.671
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Açık Küme Tanıma

Modelin eğitimde görmediği sınıfları yanlış güvenle etiketlemek yerine bilinmeyen olarak işaretleyebilmesini hedefleyen yaklaşım.

2.087
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Açık Tablo Formatı

Büyük ölçekli veri gölü tablolarında sürümleme, transaction ve metadata yönetimini destekleyen açık standart tablo yapısı.

1.337
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Aşırı Parametreleme

Modelin veri miktarına kıyasla çok yüksek parametre kapasitesine sahip olması durumu.

1.279
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Aşırı Uyum (Overfitting)

Modelin eğitim verisini gereğinden fazla öğrenerek yeni veriler üzerinde zayıf performans göstermesi durumu.

1.992
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Aşırı Örnekleme

Az temsil edilen sınıfı veri kümesinde daha görünür hale getirmek için örnek sayısını artırma yaklaşımı.

1.214
3 MİN

Şu harfle başlayan terimler: B

8 Terim
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

BFGS

İkinci türev bilgisini yaklaşık olarak kullanarak verimli yakınsama sağlayan kuazi-Newton optimizasyon yöntemi.

1.537
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

BIC

Model uyumunu değerlendirirken karmaşıklığa daha güçlü ceza uygulayan model seçim kriteri.

1.925
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

BIO Etiketleme

Varlık sınırlarını başlangıç, iç ve dış etiketleriyle işaretleyen klasik dizi etiketleme şeması.

1.744
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

BIRCH Kümeleme

Büyük veri kümelerinde artımlı ve hafıza verimli biçimde kümeleme yapmaya uygun ağaç tabanlı yöntem.

1.370
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Back Translation

Sentetik paralel veri üretmek için hedef dilden kaynak dile geri çeviri yapmaya dayalı veri artırma stratejisi.

1.775
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Backfill

Geçmiş dönem verilerinin sonradan yeniden işlenmesi veya eksik tarihsel veri boşluklarının doldurulması işlemi.

1.497
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Bagging

Farklı bootstrap örnekleri üzerinde birden fazla model eğitip sonuçları birleştirerek kararlılığı artıran ensemble yaklaşımı.

1.161
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Bakış Tahmini

Bir kişinin göz yönünden hangi bölgeye baktığını tahmin etmeye odaklanan hassas yüz analizi görevi.

1.930
2 MİN

Sıkça Sorulan Sorular

  • Klasik ML (supervised/unsupervised learning, neural networks), derin öğrenme (transformers, attention, RNN/LSTM), LLM (tokenization, embeddings, fine-tuning), generative AI (RAG, agentic AI, prompt engineering), MLOps/LLMOps (deployment, eval, monitoring), AI governance (EU AI Act, KVKK, GDPR, bias), siber güvenlik (jailbreaking, prompt injection, adversarial), iş alanları (use-case templates) terimleri bulunur.