İçeriğe geç

Türkçe AI Sözlüğü: kavramları doğru terim, doğru bağlamla

Sözlük; yapay zekâ, makine öğrenmesi, RAG, agentic AI, LLM, vektör veritabanı, prompt engineering ve LLMOps kavramlarını Türkçe-İngilizce açıklamalı bir referans olarak sunar; her terim örnek kullanımı ve ilgili terimlere köprülerle zenginleştirilmiştir.

Türkçe AI ekosisteminde çoğu terimin standart bir karşılığı yok — 'embedding' kimi yerde 'gömme', 'fine-tuning' kimi yerde 'ince ayar', 'agentic' kimi yerde 'aracısal'. Bu sözlük; akademik kullanım, endüstri jargonu ve uluslararası karşılık üçlüsünü dengeli bir şekilde sunarak ekip içi ortak dil oluşmasına yardımcı oluyor.

Her giriş; tanım + örnek + ilgili terimler içerir. Wikidata entity grounding ve ilgili pillar/blog/learn modülüne köprüler aşamalı olarak ekleniyor; tamamlandığında bir kavramın küresel bilgi grafındaki yerini doğrulayabilir ve cross-disciplinary bağlantılarını izleyebilirsiniz.

Sözlük; aynı zamanda AEO açısından AI search engine'lerin (ChatGPT, Claude, Perplexity) 'X nedir' sorgularına yanıt üretirken referans olarak kullanabileceği bir yapıda: DefinedTermSet + DefinedTerm schema, yapılandırılmış tanım formatı ve speakable markup ile işaretlenir.

  • Yapay zekâ, ML, LLM, RAG, agentic, vektör DB, prompt eng., LLMOps, governance alanlarında çok sayıda terim.
  • Türkçe + İngilizce karşılık, ilgili terim ağı; Wikidata QID grounding aşamalı.
  • AEO için DefinedTermSet schema + speakable markup ile zenginleştirilmiş.
  • Sürekli genişliyor — yeni AI alanları sözlüğe pakletlenip yayımlanıyor.
Kapsamlı AI & ML Sözlüğü

Türkçe Yapay Zeka Sözlüğü

Yapay zeka, veri bilimi ve makine öğrenimi dünyasının dilini keşfedin. 500'den fazla terim, Türkçe-İngilizce tanımlarıyla tek bir yerde.

500 terim listeleniyor
A
64 Terim
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

AIC

Model uyumu ile model karmaşıklığı arasında denge kurarak model seçimine yardımcı olan bilgi kriteri.

774
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

ANOVA

Birden fazla grubun ortalamaları arasında anlamlı fark olup olmadığını test etmek için kullanılan yöntem.

713
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

ARIMA

Otoregresif ve hareketli ortalama bileşenlerini birleştirerek zaman serisi tahmini yapan klasik model.

647
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

ASR'de Dil Modeli Füzyonu

Konuşma tanıma çıktısını daha dilsel olarak doğru hale getirmek için harici dil modeli bilgisini birleştiren yaklaşım.

825
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Abstractive Özetleme

Kaynak metni yeniden ifade ederek daha doğal ve yoğun özetler üreten üretici özetleme yaklaşımı.

656
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Ad Öbeği Tanıma

Metin içindeki kişi, kurum, yer, tarih ve benzeri varlık öbeklerini tanıma görevi.

766
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

AdaBoost

Zor örneklere giderek daha fazla odaklanarak zayıf öğrenicileri güçlü bir ensemble modele dönüştüren boosting yöntemi.

408
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Adam Optimizasyonu

Uyarlamalı öğrenme oranı ile momentum mantığını birleştiren popüler optimizasyon algoritması.

215
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Adapter Katmanları

Ana modelin içine küçük ek modüller yerleştirerek görev uyarlaması sağlayan parametre verimli yaklaşım.

637
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Additive Attention

Sorgu ve bağlam temsillerini öğrenilebilir bir birleşim fonksiyonu ile karşılaştıran erken dönem dikkat yaklaşımı.

361
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Adım Arama (Line Search)

Optimizasyonda seçilen yön boyunca ne kadar ilerlenmesi gerektiğini belirleyen adım seçimi yaklaşımı.

372
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Affinity Propagation

Temsilci örnekler üzerinden mesajlaşma mantığıyla kümeleri oluşturan kümeleme algoritması.

805
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Agregasyon Tablosu

Detay verilerden türetilmiş özet sonuçları saklayarak analitik sorguları hızlandıran tablo yapısı.

913
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Agregasyon Özelliği

Bireysel kayıtları daha üst seviyede özetleyerek model için yeni anlamlı sinyaller üreten özellik yapısı.

634
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Aksiyon Tanıma

Video içindeki insan veya nesne hareketlerinden belirli eylem sınıflarını tanımaya odaklanan görev.

247
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Aksiyon Öngörüsü

Henüz tamamlanmamış bir video akışından gelecekte gerçekleşecek eylemi önceden tahmin etmeye çalışan görev.

820
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Aktif Etiketleme

Modelin en faydalı veya en belirsiz örnekleri seçerek etiketleme maliyetini optimize etmeyi amaçlayan yaklaşım.

491
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Aktif Öğrenme

Modelin en bilgilendirici örnekleri seçerek insan veya uzman kaynaktan etiket istediği veri verimliliği yaklaşımı.

362
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akustik Olay Tespiti

Ses akışı içindeki belirli olayları zaman ekseninde bulup etiketlemeye odaklanan görev.

502
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akustik Sahne Sınıflandırma

Bir ses kaydının hangi ortam veya bağlamdan geldiğini tahmin etmeye odaklanan görev.

291
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Akıl Yürütme

Elde bulunan bilgi, kural veya gözlemlerden yeni sonuçlar çıkarma ve kararları gerekçelendirme süreci.

512
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Akıllı Ajan

Çevresini algılayıp hedeflerine ulaşmak için uygun eylemleri seçen otonom veya yarı otonom sistem yapısı.

618
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış Gecikme Farkı

Üretilen olaylarla tüketilen olaylar arasındaki gecikme farkını ifade eden temel akış sağlığı metriği.

477
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış Join'i

Birden fazla sürekli veri akışını zaman ve anahtar mantığıyla birleştirerek anlamlı olay bağlamı üretme işlemi.

779
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış Pencereleme

Sürekli veri akışını belirli zaman veya olay aralıklarında gruplayarak hesaplama yapma yaklaşımı.

316
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akış Sonlandırma Tespiti

Konuşmanın gerçekten bittiği anı belirleyerek streaming ASR sistemlerinde doğru yanıt zamanlaması sağlayan mekanizma.

667
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎙️
ses-konusma-audio-ai

Akış Tabanlı TTS

Tüm metni beklemeden düşük gecikmeyle ses üretmeye başlayan gerçek zamanlı konuşma sentezi yaklaşımı.

907
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Akış Verisi Toplama

Sürekli üretilen verilerin anlık veya anlığa yakın biçimde sisteme alınması yaklaşımı.

777
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Akış İşleme

Sürekli gelen veri olaylarının düşük gecikme ile işlenmesine dayanan işlem yaklaşımı.

645
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Alan Uyumlu Fine-Tuning

Modeli hukuk, sağlık, finans gibi belirli alan terminolojisi ve kullanım biçimlerine uyarlama yaklaşımı.

859
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Alan Özel Embedding

Genel dil yerine hukuk, sağlık, finans gibi belirli alanların terminolojisine göre uyarlanmış temsil yapıları.

454
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Algılama

Ham girdilerin anlamlı yapılara dönüştürülmesi ve sistemin çevreyi yorumlayabilmesini sağlayan temel yetenek.

881
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Alt Kelime Tokenization

Nadir kelimeleri daha küçük anlamlı parçalara bölerek kelime dağarcığı ve kapsama arasında denge kuran yaklaşım.

790
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Alternatif Hipotez

Sıfır hipotezinin tersine, veride anlamlı bir etki, fark veya ilişki bulunduğunu savunan hipotez.

437
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Ambar Partition Anahtarı

Veri ambarı tablolarında veriyi mantıksal parçalara ayırmak için kullanılan ana bölümleme alanı.

341
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Anahtar Nokta Tespiti

Görüntüde ayırt edici ve tekrarlanabilir yerel noktaları bularak eşleme ve hizalama görevlerini destekleyen işlem.

849
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Anahtar İfade Çıkarımı

Bir metni en iyi temsil eden önemli ifade ve terimleri otomatik belirleme görevi.

646
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Anahtar-Değer Çıkarımı

Belgedeki alan isimleri ile karşılık gelen içerikleri eşleştirerek yapılandırılmış veri oluşturan görev.

608
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

Anakitle ve Örneklem

Tüm ilgi alanını temsil eden büyük küme ile bu kümeden analiz için seçilen alt küme arasındaki temel istatistiksel ayrım.

942
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Anchor Box

Farklı ölçek ve oranlardaki hazır kutu adaylarını kullanarak nesne tespitini kolaylaştıran tasarım yaklaşımı.

206
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Annotatörler Arası Uyum

Farklı etiketleyicilerin aynı veri örneğine ne ölçüde benzer karar verdiğini gösteren kalite ölçüsü.

628
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Anonimleştirme

Kişisel verilerin belirli bir bireyle yeniden ilişkilendirilemeyecek şekilde dönüştürülmesi süreci.

543
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Anotasyon

Veriye anlamlı etiket, açıklama veya işaretleme eklenerek model eğitimi için kullanılabilir hale getirilmesi süreci.

616
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Arama Uzayı

Bir problemin tüm olası durumlarını, çözüm yollarını ve eylem kombinasyonlarını kapsayan kavramsal alan.

688
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Araç Destekli Üretim

Modelin hesaplama, arama veya dış sistem çağrıları gibi araçları kullanarak daha doğru sonuç üretmesi yaklaşımı.

450
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Aspect Tabanlı Duygu Analizi

Genel duygu yerine metindeki belirli özellikler veya varlık yönleri için duygu tahmini yapan yaklaşım.

557
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Atlama Bağlantısı

Bilginin bazı katmanları atlayarak ileri taşınmasına izin veren ve eğitim kararlılığını artıran mimari bağlantı.

587
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Attention

Modelin karar verirken girdinin hangi bölümlerine daha fazla odaklanacağını öğrenmesini sağlayan mekanizma.

571
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Attention Mask

Modelin dikkat hesaplamasında hangi konumları görebileceğini veya göremeyeceğini belirleyen kontrol yapısı.

822
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Attention Skor Matrisi

Bir sekans içindeki öğelerin birbirine ne kadar dikkat vereceğini sayısal olarak temsil eden matris yapı.

909
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🎨
uretken-yapay-zeka-ve-llm

Atıf Tabanlı Grounding

Üretilen yanıtın dayandığı kaynak parçalarını açık biçimde göstererek güvenilirliği artıran yaklaşım.

251
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Autoencoder

Veriyi sıkıştırıp yeniden üretmeye çalışarak düşük boyutlu temsil öğrenen sinir ağı yapısı.

719
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Autoencoder ile Anomali Tespiti

Normal örüntüleri öğrenip yeniden üretim hatası üzerinden anormallikleri tespit eden derin öğrenme yaklaşımı.

871
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Autoencoder ile Boyut İndirgeme

Sinir ağı tabanlı sıkıştırma yapısıyla verinin daha düşük boyutlu temsillerini öğrenen yaklaşım.

649
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Aykırı Değer

Veri kümesinin genel örüntüsünden belirgin biçimde ayrılan gözlem veya değer.

750
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Azaltılmış Örnekleme

Baskın sınıfın örnek sayısını azaltarak sınıf dağılımını daha dengeli hale getirme yaklaşımı.

848
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Açık Bilgi Çıkarımı

Önceden tanımlı ilişki şemalarına bağlı kalmadan metinden özne-ilişki-nesne yapıları çıkaran yaklaşım.

629
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Açık Dünya Nesne Tespiti

Modelin yalnızca bilinen nesneleri tespit etmekle kalmayıp bilinmeyen nesneleri de ayrı bir kategori olarak yönetebilmesini hedefleyen yaklaşım.

152
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Açık Kelime Dağarcıklı Tespit

Sabit sınıf listeleri yerine doğal dil etiketleriyle daha geniş nesne dünyasını algılayabilen tespit yaklaşımı.

502
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Açık Küme Tanıma

Modelin eğitimde görmediği sınıfları yanlış güvenle etiketlemek yerine bilinmeyen olarak işaretleyebilmesini hedefleyen yaklaşım.

979
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Açık Tablo Formatı

Büyük ölçekli veri gölü tablolarında sürümleme, transaction ve metadata yönetimini destekleyen açık standart tablo yapısı.

287
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🧠
derin-ogrenme

Aşırı Parametreleme

Modelin veri miktarına kıyasla çok yüksek parametre kapasitesine sahip olması durumu.

236
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🤖
yapay-zeka-temelleri

Aşırı Uyum (Overfitting)

Modelin eğitim verisini gereğinden fazla öğrenerek yeni veriler üzerinde zayıf performans göstermesi durumu.

904
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
veri-bilimi-ve-veri-yonetimi

Aşırı Örnekleme

Az temsil edilen sınıfı veri kümesinde daha görünür hale getirmek için örnek sayısını artırma yaklaşımı.

153
3 MİN
B
8 Terim
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

BFGS

İkinci türev bilgisini yaklaşık olarak kullanarak verimli yakınsama sağlayan kuazi-Newton optimizasyon yöntemi.

511
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
📐
matematik-istatistik-optimizasyon

BIC

Model uyumunu değerlendirirken karmaşıklığa daha güçlü ceza uygulayan model seçim kriteri.

887
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

BIO Etiketleme

Varlık sınırlarını başlangıç, iç ve dış etiketleriyle işaretleyen klasik dizi etiketleme şeması.

737
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

BIRCH Kümeleme

Büyük veri kümelerinde artımlı ve hafıza verimli biçimde kümeleme yapmaya uygun ağaç tabanlı yöntem.

371
2 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
💬
dogal-dil-isleme

Back Translation

Sentetik paralel veri üretmek için hedef dilden kaynak dile geri çeviri yapmaya dayalı veri artırma stratejisi.

721
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🏗️
veri-muhendisligi-ve-ai-altyapisi

Backfill

Geçmiş dönem verilerinin sonradan yeniden işlenmesi veya eksik tarihsel veri boşluklarının doldurulması işlemi.

434
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
⚙️
makine-ogrenmesi

Bagging

Farklı bootstrap örnekleri üzerinde birden fazla model eğitip sonuçları birleştirerek kararlılığı artıran ensemble yaklaşımı.

141
3 MİN
Glossary Cover
SÖZLÜK
🔍
bilgisayarli-goru

Bakış Tahmini

Bir kişinin göz yönünden hangi bölgeye baktığını tahmin etmeye odaklanan hassas yüz analizi görevi.

779
2 MİN

Sıkça Sorulan Sorular

  • Klasik ML (supervised/unsupervised learning, neural networks), derin öğrenme (transformers, attention, RNN/LSTM), LLM (tokenization, embeddings, fine-tuning), generative AI (RAG, agentic AI, prompt engineering), MLOps/LLMOps (deployment, eval, monitoring), AI governance (EU AI Act, KVKK, GDPR, bias), siber güvenlik (jailbreaking, prompt injection, adversarial), iş alanları (use-case templates) terimleri bulunur.