Aider Nedir? 2026 Terminal'de AI ile Kod Yazma Türkçe Kapsamlı Rehberi

Özet (TL;DR)

Tek cümlelik cevap: Aider terminal native, git-aware, açık kaynak AI pair programming — Claude Code/Cursor un esnek + ücretsiz alternatifi, KVKK için Ollama lokal model ile altın çözüm.

• Aider — terminal CLI üzerinden çalışan, açık kaynak (Apache 2.0) AI pair programming aracı. 2023 Mayısta Paul Gauthier tarafından açıldı. 30K+ GitHub stars, en olgun terminal AI kodlama aracı.
• Çekirdek özellik: GIT-AWARE — her AI değişikliği otomatik commit. Geri alma kolay (git reset). Her commit conventional commits format ile.
• BYO API key: Anthropic Claude, OpenAI GPT-5, Google Gemini, DeepSeek, Groq, Together AI, Ollama (lokal), LM Studio (lokal), 100+ provider üzerinden router.
• 100+ programlama dili (tree-sitter ile repo map): Python, JavaScript, TypeScript, Go, Rust, Java, C++, Ruby, Swift, Kotlin, hatta SQL/HTML/CSS.
• Komut sistemi sade: /add (bağlama ekle), /drop (çıkar), /code (varsayılan kod modu), /architect (uzun düşünce + diff plan), /ask (soru-cevap), /diff (son commit diff), /undo, /commit, /lint, /test.
• Claude Codeun açık kaynak alternatifi olarak konumlanır — Anthropica bağlı değil, herhangi bir LLM ile çalışır. Hooks ve MCP zayıf ama Pythonda basit + denetlenebilir.
• KVKK için ALTIN: Aider + Ollama + DeepSeek/Qwen lokal model = %100 KVKK uyum + sıfır API maliyeti.

Tanım

Aider

2023 Mayıs'ta Paul Gauthier (eski MumbleHard kurucusu) tarafından açık kaynak (Apache 2.0) yayınlanan, terminal CLI üzerinden çalışan AI pair programming aracı. 'AI editor' kısaltması. Git-aware — her AI değişikliği otomatik commit edilir. 100+ programlama dili, BYO API key (her sağlayıcıya bağlanabilir), tree-sitter ile repo map çıkarımı. 2026 itibarıyla 30K+ GitHub stars.

Aider, 2023'te ortaya çıkan ilk terminal-native AI pair programming araçlarından biridir. Claude Code (Şubat 2025) ve Codex CLI (2025 sonu) bu paradigmanın takipçileri olarak görülebilir. Aider'in 3 ayırt edici özelliği:

1. Git-aware: Her AI değişikliği otomatik commit (conventional commits formatında)
2. Tree-sitter repo map: Büyük repolarda hızlı semantic bağlam
3. Açık kaynak + BYO API: Apache 2.0, istediğin modeli bağla

2.1 Sistem Gereksinimleri

• Python: 3.10 veya üstü
• Git: repo aware için zorunlu
• OS: macOS, Linux, Windows (Native veya WSL)
• API key: Anthropic / OpenAI / Google / DeepSeek / Together AI / Groq, veya Ollama (lokal)

2.2 pip ile (Önerilen)

Nasıl Yapılır

Aider pip kurulum

1. 1

   Python kontrol

   python --version komutu, 3.10+ olduğundan emin ol. Değilse pyenv ile güncelle.

2. 2

   pipx kurulum (önerilir)

   pip install pipx (Python'un isolated package manager'ı). PATH'i ayarla: pipx ensurepath

3. 3

   Aider install

   pipx install aider-install (önerilen, tüm bağımlılıklar isolate). Veya: pip install aider-chat

4. 4

   Versiyon kontrol

   aider --version

5. 5

   API key ayarla

   export ANTHROPIC_API_KEY=sk-ant-... (Anthropic için) veya OPENAI_API_KEY=sk-... (OpenAI). Shell config'e ekle (.zshrc, .bashrc)

6. 6

   İlk oturum

   Bir git repo'da: aider. İnteraktif oturum başlar. Bir dosya ekle: /add src/main.py

2.3 Homebrew ile (Mac)

brew install aider

2.4 Docker ile

docker run -it -v $PWD:/app paulgauthier/aider

3.1 İlk Oturum

Git repo dizininde:

aider

İnteraktif oturum başlar. Aşağıdaki şekilde komutlar girilebilir:

• "Bu dosyayı incele ve TODO yorumlarını gerçek implementasyona dönüştür."
• "Yeni bir API endpoint ekle: POST /api/users/[id]/verify"
• "Bu fonksiyonun unit test'lerini yaz."

Aider:

1. Görevi anlar
2. Hangi dosyalar gerek tespit eder, sorar
3. Edit önerir (diff göster)
4. Onayla → uygula
5. Otomatik git add + git commit conventional commits ile

3.2 Model Seçimi (Komut Satırı)

Default model Claude Sonnet 4.6 (Anthropic API key varsa). Diğer modeller:

• aider --model claude-3-5-sonnet — Claude Sonnet
• aider --model gpt-5 — GPT-5
• aider --model gemini-2.5-pro — Gemini
• aider --model deepseek-v3 — DeepSeek (ucuz)
• aider --model ollama/qwen2.5-coder:32b — Ollama lokal Qwen

3.3 Komutlar

İnteraktif oturumda / ile komutlar:

Temel Aider Komutları

Komut	İşlev
/add path/to/file	Dosyayı bağlama ekle
/drop path/to/file	Dosyayı bağlamdan çıkar
/ls	Bağlamdaki dosyaları listele
/diff	Son commit'in diff'ini göster
/undo	Son AI commit'ini geri al (git reset)
/commit	Manuel commit (custom message)
/code (default)	Kod yazma modu
/architect	Architect mode (önce plan, sonra diff)
/ask	Soru-cevap modu (değişiklik yapmaz)
/lint	Mevcut dosyalarda lint çalıştır
/test	Test çalıştır
/run komut	Shell komut çalıştır
/web URL	Web sayfasını bağlama ekle
/voice	Mikrofon ile sesli komut
/help	Komut listesi
/exit	Oturumu kapat

Tipik Git Workflow

1. Aider başlat
2. /add src/users.ts test/users.test.ts
3. "users.ts'e validateEmail fonksiyonu ekle, test'leri güncelle"
4. Aider edit önerir → onayla → otomatik commit
5. /diff ile incele
6. Beğenmezsen /undo
7. Beğenirsen sıradaki görev

Conventional Commits Otomatik

Default commit format: feat: add validateEmail function with regex check

Aider'in commit mesajı modeli ana modelle aynı — Claude Sonnet 4.6 ise mesajlar Türkçe akıcı yazılabilir (config'te ayarlanır).

Tanım

Aider Repo Map

Aider'in büyük repolardan bağlam toplama mekanizması. Tree-sitter parser ile repo'daki dosyaların class/function/method imza ağacını çıkarır, AI'a bir 'harita' olarak sunar. Bu sayede 50K satır repo'da bile AI ilgili dosyaları akıllıca bulabilir, /add zorunluluğunu azaltır.

Repo Map Ayarları

• aider --map-tokens 4096 — repo map için ayrılan token bütçesi (default 1024)
• aider --map-refresh always — her oturumda refresh (büyük değişikliklerden sonra)
• aider --no-auto-commits — auto-commit kapat (manuel /commit)

Aider Model Performansı (Aider Benchmark)

Model	Aider Edit Skor	Fiyat (1M token)	Hız
Claude Sonnet 4.6	%84	$3/$15	Hızlı
Claude Opus 4	%88	$15/$75	Orta
GPT-5	%82	$5/$15	Hızlı
o3	%87	$15/$60	Yavaş
Gemini 3 Pro	%78	$1.25/$5	Orta
DeepSeek V3	%72	$0.27/$1.10	Hızlı
DeepSeek R1	%80	$0.55/$2.20	Orta-yavaş
Qwen 3-32B (Ollama)	%65	$0 (lokal)	Donanıma bağlı
Llama 4-70B (Ollama)	%62	$0 (lokal)	Donanıma bağlı

Architect Mode

aider --architect — büyük model (Opus 4 / o3) plan yapar, küçük + ucuz model (Sonnet 4.6 / GPT-5 mini) implement eder. Maliyet/kalite optimize.

Tipik: aider --architect --editor-model claude-sonnet-4-6 — Opus 4 plan + Sonnet 4.6 edit.

Nasıl Yapılır

Aider + Ollama + Qwen 32B Lokal Kurulum

1. 1

   Ollama indir

   ollama.com/download. Kurulum 2 dakika.

2. 2

   Model çek

   ollama pull qwen2.5-coder:32b (32B coding model, 64GB RAM veya 1×A100). Daha hafif: qwen2.5-coder:7b (16GB RAM)

3. 3

   Ollama serve

   ollama serve (default localhost:11434)

4. 4

   Aider başlat

   aider --model ollama/qwen2.5-coder:32b

5. 5

   OLLAMA_HOST

   Lokal değilse şirket sunucusu: export OLLAMA_HOST=http://internal-gpu:11434

6. 6

   Performans tune

   Daha kaliteli ama yavaş: qwen2.5-coder:70b (2×A100). Daha hızlı: qwen2.5-coder:14b (24GB RAM).

7. 7

   Production

   Şirket GPU sunucu + Aider kullanıcıları → OLLAMA_HOST=internal-gpu. Network izole, veri hiç dışarı çıkmaz.

Ollama Model Tavsiyesi

Aider için Ollama Model Tavsiyesi

Donanım	Model	Kullanım
MacBook M3 16GB	qwen2.5-coder:7b	Hafif test
MacBook M3 Max 64GB	qwen2.5-coder:32b	Orta seviye
RTX 4090 24GB	qwen2.5-coder:14b	Hafif-orta
1×A100 80GB	qwen2.5-coder:32b veya 70b	Production
2×A100 80GB	deepseek-v3:70b	Yüksek kalite
4×A100 / 8×H100	llama-4-405b	Enterprise

Aider vs Claude Code vs Cursor

Boyut	Aider	Claude Code	Cursor
Yapı	Terminal CLI	Terminal CLI	Bağımsız IDE
Lisans	Apache 2.0 (açık kaynak)	Kapalı	Kapalı
Sağlayıcı	Topluluk	Anthropic	Anysphere
Aylık fiyat	ÜCRETSIZ + API tüketim	$20 Pro + API	$20 Pro
Model bağımlılığı	Yok (BYO)	Sadece Anthropic	Geniş seçim
Lokal Ollama	VAR	Yok	Yok
Git-aware native	VAR (lider)	Manuel commit	Manuel commit
MCP	Sınırlı	Native + lider	Var
Sub-agent	Yok	Var (Task tool)	Sınırlı
Hooks	Sınırlı	Var	Yok
Inline tab completion	Yok	Yok	VAR (lider)
Architect mode	VAR (lider)	Sınırlı	Sınırlı
Voice input	VAR	Yok	Yok
Türkçe akıcılık	Modele bağlı	10	Modele bağlı
KVKK self-host	VAR (Ollama)	Yok	Yok

Hangisi Ne Zaman?

• Aider: Açık kaynak istiyorum + git-aware lider + lokal Ollama (KVKK)
• Claude Code: Anthropic resmi + MCP en geniş + sub-agent + hooks
• Cursor: IDE deneyimi + inline tab + Composer + multi-model

Çoğu power user Aider + Cursor (açık kaynak terminal + IDE) ya da Claude Code + Cursor (resmi terminal + IDE) hibrit kullanır.

Aider'in Türkçe akıcılığı tamamen modele bağlı:

Aider Türkçe Performansı (Modele Göre)

Model	Türkçe Skor
Claude Sonnet 4.6	10
Claude Opus 4	10
GPT-5	9
Gemini 3 Pro	9
DeepSeek V3	7
Qwen 2.5-Coder 32B (Ollama)	7
Llama 4-70B (Ollama)	7

Tavsiye: Türkçe yorum/commit/döküman için Claude Sonnet 4.6 (BYO Anthropic API key) ya da Claude Opus 4 (Architect mode).

Aider için KVKK Setup

• Ollama lokal: Veri hiç dışarı çıkmaz, %100 KVKK
• Anthropic API zero-retention: Default. Kullanıcı API key, Anthropic eğitim için kullanmaz (commercial terms)
• AWS Bedrock üzerinden Claude: VPC private network içinde
• Azure OpenAI: Microsoft EU region

Use-Case 1: Yeni Feature Ekleme

aider → /add src/users.ts → "validateEmail fonksiyonu ekle"

Use-Case 2: Test Coverage Artırma

aider → /add src/utils.ts test/utils.test.ts → "utils.ts'in tüm fonksiyonları için test yaz"

Use-Case 3: Refactor (Multi-File)

aider --architect → /add src/auth.ts middleware/auth.ts → "NextAuth'tan Clerk'e migrate et"

Use-Case 4: Bug Fix

aider → /add src/api/checkout.ts → "Bu dosyada Sentry'deki şu hatayı düzelt: ..."

Use-Case 5: Documentation

aider → /add src/lib/ → "Tüm public fonksiyonlara Türkçe JSDoc ekle"

Use-Case 6: KVKK Audit (Lokal Ollama)

aider --model ollama/qwen2.5-coder:32b → "Tüm API endpoint'leri requireAdmin için audit et"

Use-Case 7: Schema Migration

aider → /add src/models/User.ts migrations/ → "User'a email_verified boolean ekle, migration yaz"

Use-Case 8: Voice Input

aider → /voice → mikrofona konuş: "Bu fonksiyona null check ekle"

Use-Case 9: Web Sayfası Bağlama

aider → /web https://docs.nextjs.org/middleware → "Bu dokümana göre middleware yaz"

Use-Case 10: Multi-Step Tester

aider → "Test'leri çalıştır, başarısızları fix et, lint çalıştır, commit + push"

.aider.conf.yml Örneği

Proje kök dizininde:

• model: anthropic/claude-sonnet-4-5
• editor-model: anthropic/claude-haiku-4-5
• weak-model: anthropic/claude-haiku-4-5
• auto-commits: true
• gitignore: true
• map-tokens: 4096
• read: CONVENTIONS.md

CONVENTIONS.md (Proje Kuralları)

Aider'in Claude Code'un CLAUDE.md karşılığı. İçerikte:

• Tech stack
• Git politikası
• Türkçe yorum + commit
• KVKK uyum kuralları
• Path aliases

Aider Aylık Maliyet (Solo Geliştirici)

Senaryo	Tahmini Aylık Maliyet
Hafif kullanım (saatte 5-10 prompt) + Claude Sonnet	$20-40
Orta kullanım + Claude Sonnet	$80-150
Yoğun kullanım + Claude Sonnet	$300-500
Orta kullanım + DeepSeek V3 (ucuz)	$10-30
Orta kullanım + Architect (Opus plan + Sonnet edit)	$100-200
Lokal Ollama (donanım hariç)	$0
Karşılaştırma: Cursor Pro	$20
Karşılaştırma: Claude Code (Claude Pro + API)	$70-120

Çıkarım: Hafif/orta kullanım + ucuz model: Aider Cursor'dan ucuz. Yoğun kullanım: Cursor abonelik daha ekonomik. Lokal Ollama: %100 ücretsiz ama donanım yatırımı gerekir.

Soru: Aider'i ücretsiz kullanabilir miyim?

Soru: Aider'i Claude Code'la birlikte kullanabilir miyim?

Teknik olarak evet — ikisi terminal native. Aynı repoda farklı görevler için: Aider hızlı küçük edit + git auto-commit; Claude Code uzun multi-step + MCP. Çoğu seçer birini.

Soru: Aider vs Cursor Composer arasında pratik fark?

• Aider: terminal, git-aware (auto-commit), açık kaynak, BYO API
• Cursor Composer: IDE içi, inline tab + composer hibrit, abonelik

Aider terminal kullanıcısının tercihi; Cursor görsel IDE tercihinin.

Soru: Türkçe yazılı talimat veriyorum, Aider Türkçe cevap veriyor?

Model bağlı. Claude Sonnet 4.6 / Opus 4 / GPT-5 Türkçe akıcı cevap verir. DeepSeek/Qwen daha az.

Soru: Hangi en ucuz model?

DeepSeek V3 ($0.27/$1.10) bulut. Lokal Ollama Qwen 7B/14B ücretsiz (donanım sonrası). Maliyet/kalite dengesi için Aider için Claude Sonnet 4.6 sweet spot.

Soru: Aider 1M satırlık repoda çalışır mı?

Repo map ile evet. Tree-sitter sembol haritası AI'a ilgili dosyaları bulduruyor. Ama her bağlam Anthropic limit (200K Sonnet) içinde kalmalı — büyük dosyalar için /add seçici olun.

Soru: VS Code / Cursor'dan terminal'e geçmek zor mu?

Adapte edilebilir. Aider VS Code/Cursor'la yan yana kullanılır: IDE'de dosya gezinti + editing, terminal panel'de Aider agentik task. tmux/Windows Terminal split.

Soru: Aider Türk şirketleri için yasal mı?

Evet. Apache 2.0 lisans ticari kullanım serbest. KVKK için Anthropic/OpenAI API kullanırken kurumsal DPA imza, lokal Ollama için zaten veri içeride.

Soru: Voice input nasıl çalışır?

/voice komutu sistem mikrofonunu açar, OpenAI Whisper API ile transcribe eder, sonucu prompt olarak gönderir. macOS/Linux'ta native, Windows WSL'de bazen mikrofon ayarı gerek.

Soru: Aider Türkiye'den ödeme yapabilir mi?

Aider eklentisi ücretsiz. API key sağlayıcısına (Anthropic, OpenAI, DeepSeek) Türkiye Lira veya USD ile ödeme.

3 ana çıkarım:

1. Aider, terminal-native AI pair programming'in açık kaynak şampiyonudur. Apache 2.0, Claude Code'un esnek alternatifi.
2. Git-aware auto-commit + Architect mode + Voice input Aider'in ayırt edici güçleri.
3. Lokal Ollama desteği ile Türk şirketleri için %100 KVKK uyumlu, ücretsiz AI kodlama çözümü.

İlk 30 dakika önerilen adımlar:

1. pipx install aider-install
2. export ANTHROPIC_API_KEY=... (.zshrc / .bashrc'e ekle)
3. Bir test git repo'da aider
4. /add src/main.py
5. "Bu dosyaya küçük bir fonksiyon ekle"
6. /diff ile incele
7. /undo dene
8. /architect mode'a geç
9. .aider.conf.yml ve CONVENTIONS.md oluştur
10. Yoğun kullanıyorsan: Ollama + Qwen 32B lokal kurulum

İlk hafta için:

• 5-10 küçük görev çöz (refactor, test, bug fix)
• Architect mode ile karmaşık migration dene
• Voice input dene
• Maliyet izle (/usage ile)
• CONVENTIONS.md proje kurallarına özelleştir

İlk ay için:

• Ollama lokal model kur (KVKK için)
• AWS Bedrock / Azure OpenAI üzerinden VPC private model (kurumsal)
• Cursor veya Claude Code ile hibrit deneme

Kaynaklar

1. Aider — Paul Gauthier + Contributors, GitHub · 2026
2. Aider Documentation — Paul Gauthier, Aider · 2026
3. Aider Edit Benchmark — Paul Gauthier, Aider · 2026
4. Ollama — Ollama, Ollama · 2026
5. Anthropic API — Anthropic, Anthropic · 2026
6. DeepSeek API — DeepSeek, DeepSeek · 2026
7. Qwen 2.5 Coder — Alibaba, Hugging Face · 2026
8. tree-sitter — tree-sitter, tree-sitter · 2026