Mantıksal Operatörler: and, or, not — Short-circuit'ün Pythonic Sanatı

3 Mantıksal Operatör#

# and — ikisi de True ise True
True and True       # True
True and False      # False
False and True      # False (False'tan sonra True'ya bakmaz — short-circuit)
False and False     # False

# or — en az biri True ise True
True or False       # True (True'dan sonra False'a bakmaz — short-circuit)
False or True       # True
False or False      # False

# not — tersini al
not True            # False
not False           # True
not 0               # True (0 falsy)
not "hello"         # False ("hello" truthy)

# and: ilk falsy değer veya son truthy değer
print(5 and 10)             # 10 (ikisi de truthy, son dönüyor)
print(0 and 10)             # 0 (ilk falsy)
print(None and "hello")     # None
print([] and "hello")       # []

# or: ilk truthy değer veya son falsy değer
print(5 or 10)              # 5 (ilk truthy)
print(0 or 10)              # 10 (0 falsy, 10 dönüyor)
print(None or [] or "x")    # 'x' (ilki ikisi falsy, x truthy)
print(0 or "" or None)      # None (hepsi falsy, son dönüyor)

# not: her zaman bool dönüyor
print(not 5)        # False
print(not "x")      # False
print(not 0)        # True
print(not None)     # True

Short-circuit evaluation — performans + güvenlik#

# and: ilk operand False ise ikinciye bakmıyor
def expensive_check():
    print("pahalı işlem yapıldı")
    return True

cached_result = False
result = cached_result and expensive_check()
# expensive_check çağrılmadı! Çıktı: (yok)
print(result)   # False

# or: ilk operand True ise ikinciye bakmıyor
cached_result = True
result = cached_result or expensive_check()
# expensive_check çağrılmadı!
print(result)   # True

1. Performans — pahalı kontrol atlama#

if user and user.is_authenticated() and user.has_permission():
    do_action()

# user None ise: is_authenticated() çağrılmaz (hatadan korur)
# is_authenticated False ise: has_permission() çağrılmaz (DB query atlandı)

2. Güvenlik — None safety#

# Tehlikeli (kontrolsüz)
length = obj.data.length    # obj None ise AttributeError!

# Güvenli — short-circuit
length = obj and obj.data and obj.data.length
# obj None → length = None (kısa devre)
# obj.data None → length = None
# Hepsi truthy → gerçek length

# Bu pattern Java versiyonu: obj?.data?.length (Optional chaining)
# Python 3.x'te resmi optional chain yok, ama and chain ile yapılır

# Tuzak
count = obj and obj.count    # obj.count = 0 ise → 0 dönüyor (False/0 ayrımı yok)

# Doğrusu — explicit check
count = obj.count if obj is not None else None

Default value chain —

or

ile#

# Tek-tek
display_name = nickname or username or email or "Anonim"

# nickname truthy ise ona düş; değilse username; değilse email; değilse default

# Java'da:
# String displayName = nickname != null && !nickname.isEmpty() ? nickname :
#                      username != null && !username.isEmpty() ? username :
#                      email != null && !email.isEmpty() ? email : "Anonim";

# Python — bir satır.

# Kullanıcı limit set etmemişse 100, set ettiyse o değer
# user.limit = 0 olsa, 0 falsy olduğu için 100 dönüyor — istemediğin
limit = user.limit or 100

# Doğrusu
limit = user.limit if user.limit is not None else 100

# Walrus + None check
limit = user.limit if (l := user.limit) is not None else 100
# Daha okunabilir hali yukarıdaki ternary

get(key, default)

ile dict default#

config = {"timeout": 30, "retries": 0}

# 🚫 — retries 0 olduğu için 5 dönüyor!
retries = config.get("retries") or 5

# ✅
retries = config.get("retries", 5)   # missing key için 5; var ise değer
print(retries)   # 0 (var, 0)

De Morgan Kanunları — boolean dönüştürme#

NOT (A AND B) = (NOT A) OR (NOT B)
NOT (A OR B)  = (NOT A) AND (NOT B)

# Eşdeğer ifadeler
not (x > 0 and y > 0)       # ↔ x <= 0 or y <= 0
not (x > 0 or y > 0)        # ↔ x <= 0 and y <= 0

# 🚫 Negatif (anlaması zor)
if not (user.is_active and user.has_permission and user.email_verified):
    return "Yetkisiz"

# ✅ Pozitif (De Morgan ile)
if not user.is_active or not user.has_permission or not user.email_verified:
    return "Yetkisiz"

# Veya guard clause (Modül 2/4 Pythonic deyim)
if not user.is_active:
    return "Hesap aktif değil"
if not user.has_permission:
    return "Yetkin yok"
if not user.email_verified:
    return "E-posta doğrulanmamış"

any()

ve

all()

— koleksiyonlar için

or

ve

and

#

# any: en az bir tane truthy varsa True
print(any([0, False, None, 5]))      # True
print(any([0, False, None]))         # False
print(any([]))                        # False (boş — vacuously false)

# all: hepsi truthy ise True
print(all([1, 2, 3, 4]))              # True
print(all([1, 2, 0, 4]))              # False
print(all([]))                         # True (boş — vacuously true)

Generator ile lazy#

# any/all generator'larla short-circuit yapıyor
nums = [1, 2, 3, 0, 5, 6, 7]

# 0 ile karşılaşınca durur (hepsi truthy değil)
print(all(n > 0 for n in nums))    # False (0'a geldi, geri kalan yok)

# 5 büyük olan var mı?
print(any(n > 4 for n in nums))    # True (5'e geldi, durdu)

# Pratik: liste boş veya tüm elemanlar None mı
items = [None, None, None]
if all(item is None for item in items):
    print("Hepsi None")

List comprehension'la birlikte#

users = [{"age": 25}, {"age": 17}, {"age": 30}]

# Hepsi yetişkin mi
all_adult = all(u["age"] >= 18 for u in users)   # False

# En az bir yaşlı (>50) var mı
any_senior = any(u["age"] >= 50 for u in users)   # False

# Geçerli e-mail kontrolü
def has_valid_emails(users):
    return all(re.match(EMAIL_PATTERN, u["email"]) for u in users)

Conditional expression (ternary) —

x if cond else y

#

# Genel form
result = value_if_true if condition else value_if_false

# Örnekler
status = "yetişkin" if age >= 18 else "çocuk"

# Default değer (None check)
limit = config["limit"] if "limit" in config else 100

# Min ile birleşmiş
clamped = x if x <= max_val else max_val
# Aynı anlamda: clamped = min(x, max_val)

# Nested
weather = "sıcak" if temp > 30 else "ılık" if temp > 15 else "soğuk"

# Çok nested okunmaz — match veya dict'le yer değiştir
weather_map = {
    True: "sıcak",
}

vs Java/JS

?:

#

// Java
String status = age >= 18 ? "yetişkin" : "çocuk";

# Python
status = "yetişkin" if age >= 18 else "çocuk"

and

/

or

ile ternary trick'i#

# Python 2.4 öncesi (ternary yoktu)
result = condition and "true_val" or "false_val"

# Çalışıyor ama tehlikeli — "true_val" falsy ise (örn 0, "")
result = (5 > 3) and 0 or "default"     # "default" (0 falsy yüzünden!)

# Kesinlikle ternary kullan
result = 0 if (5 > 3) else "default"     # 0 (doğru)

Pratik: Validator pattern'leri#

def validate_password(password):
    """Tüm kuralları kontrol et."""
    return (
        len(password) >= 8
        and any(c.isupper() for c in password)
        and any(c.islower() for c in password)
        and any(c.isdigit() for c in password)
        and any(c in "!@#$%^&*" for c in password)
    )


# Test
print(validate_password("Abcd1234!"))    # True
print(validate_password("Short!"))         # False (kısa)
print(validate_password("nodigits!"))      # False (rakam yok)


# Daha açık feedback ile
def validate_password_with_errors(password):
    errors = []

    if len(password) < 8:
        errors.append("En az 8 karakter olmalı")
    if not any(c.isupper() for c in password):
        errors.append("Büyük harf içermeli")
    if not any(c.islower() for c in password):
        errors.append("Küçük harf içermeli")
    if not any(c.isdigit() for c in password):
        errors.append("Rakam içermeli")
    if not any(c in "!@#$%^&*" for c in password):
        errors.append("Özel karakter içermeli")

    return errors


# Test
errs = validate_password_with_errors("abc")
if errs:
    print("Geçersiz:", errs)
else:
    print("Geçerli!")
# Çıktı: Geçersiz: ['En az 8 karakter olmalı', 'Büyük harf içermeli', ...]

Pratik: Permission check pattern'leri#

def can_edit_post(user, post):
    """Kullanıcı bu post'u düzenleyebilir mi?"""
    if user is None:
        return False

    if not user.is_authenticated:
        return False

    # Kendi post'u VEYA admin
    return user.id == post.author_id or user.is_admin


def can_delete_post(user, post):
    """Daha katı: yazar VEYA admin VE post not locked."""
    if not (user and user.is_authenticated):
        return False
    if post.is_locked:
        return False
    return user.id == post.author_id or user.is_admin


# Aynı pattern Django, FastAPI, Flask permission system'ları

Compound conditions#

# Karmaşık business rule
def can_apply_discount(user, cart):
    return (
        user.is_authenticated
        and not user.is_blacklisted
        and cart.total >= 100
        and (
            user.is_premium
            or cart.has_first_time_buyer_discount
            or cart.has_promo_code
        )
    )

Yaygın tuzaklar#

1.

and

/

or

öncelik sırası#

# Python: not > and > or
True or False and False
# = True or (False and False)
# = True or False
# = True

# Beklenen değil mi?
# Eğer (True or False) and False istiyordun: parantez gerek
(True or False) and False    # False

2.

and

ile

==

#

# Tuzak
if x == 1 or 2 or 3:
    print("Eşit")

# Aslında bu:
# if (x == 1) or (2) or (3):
# Yani: x == 1 ise True; değilse 2 (truthy) → her zaman True!

# Doğrusu
if x == 1 or x == 2 or x == 3:
    ...

# Veya Pythonic
if x in (1, 2, 3):
    ...

3.

is

vs

==

(tekrar uyarı)#

# 🚫
if x is True:
    ...

# ✅
if x:
    ...

# Veya açıkça
if x == True:    # nadiren
    ...

# Sentinel'lar için is
if x is None: ...

4. Bool vs int truthiness#

# Tuzak — int 0 falsy, int 1 truthy
if some_int and other_int:
    ...

# Eğer 0 anlamlı ise (count gibi), explicit check
if some_int is not None and other_int is not None:
    ...

5. Döngüde short-circuit pattern'i unutma#

# any/all generator'la lazy
items = [...]   # 1M eleman

# 🚫 Önce listeyi yarat, sonra kontrol et
results = [item.is_valid for item in items]   # 1M eleman compute
all_valid = all(results)

# ✅ Lazy — invalid bulunca dur
all_valid = all(item.is_valid for item in items)

6.

not in

vs

!= ... and ... !=

#

# 🚫 Uzun
if x != 1 and x != 2 and x != 3:
    ...

# ✅
if x not in (1, 2, 3):
    ...

# Set ile (büyük listeler için O(1) lookup)
if x not in {1, 2, 3}:
    ...

Bu derste neler kazandın?#