Class weight ile focal loss aynı şey değil mi?

Hayır. Class weight tüm pozitif/negatif örneklere aynı ağırlık verir. Focal loss her örneğin **zorluğuna göre** ek ağırlık ekler. Kolay örnekler az etki, zor örnekler çok etki. İki yaklaşım birleştirilebilir (focal + class weight).

Cost matrix değerleri yaklaşık olsa olur mu?

Olur. %20 hata cost matrix'te %5 PR-AUC değişimine yol açar (lineer değil). En azından doğru oranı (FN/FP) bilmek yeterli. Tam rakam yerine 'FN, FP'nin 25 katı' gibi oran ifade et.

Focal loss'tan sonra threshold ayarı hala lazım mı?

Evet. Focal loss eğitim aşamasında loss function'ı modeller, ama tahmin eşiği ayrı bir karar. Eğitim sonrası validation üzerinde PR curve'unu çiz ve cost-aware optimal eşiği bul.

XGBoost scale_pos_weight ile sklearn class_weight aynı mı?

Yaklaşık aynı. scale_pos_weight = N_neg/N_pos formülü; class_weight='balanced' de aynı formülü kullanır. Numerik küçük farklar olabilir. XGBoost dökümünde scale_pos_weight tercih ediliyor.

Cost-Sensitive Learning ve Focal Loss: Loss Function'ı Imbalanced'a Eğitmek

Q: Focal loss'un γ değerini nasıl seçeyim?

γ=2 standart başlangıç. Validation set'inde PR-AUC'a göre 1, 2, 3 dene. γ çok büyük (>5) model yakınsamasını yavaşlatır. Veri 1:10.000+ imbalanced ise γ=3-4 deneyebilirsin.

Sampling alternatifi: loss function'ı değiştirme. Cost matrix, class weight, sample weight, asymmetric loss, focal loss (Lin et al., 2017), Tversky loss, ve imbalanced AD'de pratik uygulamalar.

Şükrü Yusuf KAYA

26 dakikalık okuma

13.05.2026

Orta

Cost-Sensitive Learning ve Focal Loss: Loss Function'ı Imbalanced'a Eğitmek

💸 Hatalar eşit değildir

Bir fraud transaction'ı kaçırmak (FN) ile bir normal transaction'a yanlış alarm üretmek (FP) aynı maliyette değildir. FN ortalama 2.500 TL fraud kaybı; FP ortalama 5 TL analist saati maliyet. Yani FN ≈ 500 × FP. Standart loss bunları eşit cezalandırır — yanlış. Bu derste loss function'ı maliyet bilinciyle eğitmenin tekniklerini göreceğiz.

Cost Matrix: Hatalar Para Birimine Çevrilir#

Klasik confusion matrix (2 sınıf):

	Tahmin: 0	Tahmin: 1
Gerçek: 0	TN	FP
Gerçek: 1	FN	TP

Cost matrix bu kutulara para birimi koyar:

	Tahmin: 0	Tahmin: 1
Gerçek: 0	0 TL	C(FP)
Gerçek: 1	C(FN)	0 TL

Sektörel Cost Matrix Örnekleri#

Banking Kart Fraud

C(FN) = ortalama fraud tutarı ≈ 2.500 TL
C(FP) = analist 3 dakika × 2.000 TL/saat = 100 TL
Cost oranı: FN / FP ≈ 25

Network IDS

C(FN) = bir attack kaçma → 50.000 TL ortalama hasar
C(FP) = SOC analist 4 dakika → 130 TL
Cost oranı: ~385

Predictive Maintenance

C(FN) = bir bearing fail → 60.000 TL üretim kaybı
C(FP) = gereksiz bakım 2 saat = 8.000 TL
Cost oranı: ~7.5

Healthcare ECG

C(FN) = kalp krizi kaçırma — sınırsız (hayat değeri)
C(FP) = gereksiz inceleme 500 TL
Cost oranı: çok yüksek, asimetrik

Asıl Optimizasyon#

Cost matrix bilinince, optimal model toplam beklenen maliyeti minimize eder:

Bu aynı zamanda optimal eşik hesaplamayı sağlar. Bir model p(anomali|x) verirse:

Örn: C(FP)=100, C(FN)=2500. Eşik = 100/2600 ≈ 0.04 — yani p(anomali) > 0.04 olunca alarm. Eğer modelin default eşiği 0.5 ise, bu eşiği değiştirmemek ekonomik olarak yanlış.

python

import numpy as np
from sklearn.metrics import confusion_matrix
 
def expected_cost(y_true, y_pred, c_fn, c_fp):
    """Toplam beklenen maliyet."""
    tn, fp, fn, tp = confusion_matrix(y_true, y_pred).ravel()
    return fn * c_fn + fp * c_fp
 
def optimal_threshold(probs, y_true, c_fn=2500, c_fp=100):
    """Maliyeti minimize eden eşiği bul."""
    thresholds = np.linspace(0.01, 0.99, 99)
    costs = []
    for t in thresholds:
        y_pred = (probs >= t).astype(int)
        costs.append(expected_cost(y_true, y_pred, c_fn, c_fp))
    best_idx = np.argmin(costs)
    return thresholds[best_idx], costs[best_idx]
 
# Örnek (bir modelin probability output'u varsayalım)
# best_t, best_c = optimal_threshold(model.predict_proba(X_val)[:,1], y_val)

Cost-aware threshold seçimi

Class Weight: En Basit Yaklaşım#

scikit-learn ve XGBoost class_weight parametresi sunar. Loss'u sınıf ağırlığıyla çarp:

Pratik formül: (w_1 = N/(2 \cdot N_1)), (w_0 = N/(2 \cdot N_0)).

from sklearn.utils.class_weight import compute_class_weight
import numpy as np

# Otomatik hesaplama
weights = compute_class_weight('balanced', classes=np.unique(y), y=y)
class_weight_dict = dict(zip(np.unique(y), weights))
print(class_weight_dict)  # {0: 0.5, 1: 100} gibi

# scikit-learn'de
from sklearn.ensemble import RandomForestClassifier
clf = RandomForestClassifier(class_weight='balanced', random_state=42)

# Veya custom oran
clf = RandomForestClassifier(class_weight={0: 1, 1: 100}, random_state=42)

# XGBoost'ta
import xgboost as xgb
# scale_pos_weight = N_neg / N_pos
n_pos, n_neg = (y==1).sum(), (y==0).sum()
clf = xgb.XGBClassifier(scale_pos_weight=n_neg/n_pos, random_state=42)

Avantaj: Tek parametre, tüm sklearn modellerinde destekli. Dezavantaj: Tüm pozitif örneklere eşit ağırlık — "kolay" pozitiflere gereksiz ağırlık verir.

Focal Loss (Lin et al., 2017)#

Class weight'in zekice gelişmiş hali. RetinaNet (object detection)'tan geldi ama imbalanced AD'de yaygınlaştı.

Standard Cross Entropy:#

Burada (p_t = p) eğer y=1, (p_t = 1-p) eğer y=0.

Focal Loss:#

İki ek terim:

(\alpha_t) — class weight (genelde (\alpha) pozitif için, (1-\alpha) negatif için)
((1-p_t)^\gamma) — focusing parameter

Sezgi: model bir örneği zaten iyi sınıflandırıyorsa ((p_t) yüksek), loss'un katkısı azaltılır. Tersine, zor örnekler ((p_t) düşük) loss'a daha çok katkı yapar.

γ değeri	Etki
0	Standard CE (class weight ile)
1	Hafif focusing
2	Tipik standart (RetinaNet papers)
5	Çok agresif focusing

Sezgisel Örnek#

Bir pozitif örnek için p=0.9 → focal loss = standart CE'nin 0.01 katı (γ=2) Bir pozitif örnek için p=0.1 → focal loss = standart CE'nin 0.81 katı (γ=2)

Yani modelin "kolay yaktığı" örnekler artık eğitime az katkı verir; "yanlış yaptıkları" daha çok katkı verir. Hard example mining otomatik.

python

import torch
import torch.nn as nn
import torch.nn.functional as F
 
class FocalLoss(nn.Module):
    """
    Binary focal loss.
    Lin et al., 2017 — RetinaNet.
    """
    def __init__(self, alpha=0.25, gamma=2.0, reduction='mean'):
        super().__init__()
        self.alpha = alpha
        self.gamma = gamma
        self.reduction = reduction
 
    def forward(self, logits, targets):
        # logits: [N], targets: [N] (0 veya 1)
        bce = F.binary_cross_entropy_with_logits(logits, targets.float(), reduction='none')
        p = torch.sigmoid(logits)
        p_t = p * targets + (1 - p) * (1 - targets)
        alpha_t = self.alpha * targets + (1 - self.alpha) * (1 - targets)
 
        focal_factor = (1 - p_t) ** self.gamma
        loss = alpha_t * focal_factor * bce
 
        if self.reduction == 'mean':
            return loss.mean()
        elif self.reduction == 'sum':
            return loss.sum()
        return loss
 
# Kullanım
focal = FocalLoss(alpha=0.25, gamma=2.0)
# logits = model(X)
# loss = focal(logits, y)

PyTorch'ta Focal Loss

Focal Loss Hyperparameter Tuning#

Veri imbalance	α (positive weight)	γ (focusing)
1:10	0.5-0.7	1-2
1:100	0.25	2
1:1.000	0.1	2-3
1:10.000+	0.05	3-5

Pratik: γ=2 standart başlangıç. α'yı veri imbalance'a göre ayarla. Çok agresif γ (>5) yakınsama problemi yapabilir.

Asymmetric Loss (Ben-Baruch et al., 2020)#

Focal loss'un yeni nesli. Pozitif ve negatif örnekler için farklı γ:

Burada (p_m = \max(p - m, 0)) — negatif örneklerde "margin" uygula.

Tipik tuning: (\gamma_+ = 0), (\gamma_- = 4), (m = 0.05).

Sezgi: Pozitif örneklere standart loss (her birine değer ver), ama negatif örneklere daha agresif focusing (kolay negatifleri loss'tan dışla).

Multi-label classification'da en çok kullanılan; binary AD'de de işe yarar.

Tversky Loss, Dice Loss (Vision AD için)#

Görsel anomaly detection'da (Modül 24) piksel seviyesi imbalance baskındır — defektsiz piksel ezici çoğunluk. Tversky loss bu duruma adapte:

α, β = FP/FN ağırlıkları. α=β=0.5 → Dice coefficient. α<β → Recall öncelikli.

Vision AD'de yaygın: defekt segmentation'da Tversky veya Focal Tversky loss standart. Modül 24'te detaylı.

Hangi Loss Ne Zaman?#

Senaryo	Önerilen Loss
1:10 imbalance, tabular	Class weight + CE
1:100 imbalance, tabular	Focal loss (γ=2)
1:1000+ imbalance, tabular	Focal loss (γ=3) + class weight
Vision segmentation	Tversky veya Focal Tversky
Multi-label, tail-heavy	Asymmetric loss
Compliance gerekli (yorumlanabilir)	Class weight (basit, açıklanabilir)
Hızlı deney baseline	XGBoost + scale_pos_weight

Karşılaştırma#

Yöntem	Hyperparameter	Açıklanabilir	DL desteği	Klasik ML
Class weight	1	Çok	Var	Var
Cost matrix + threshold	2 (cost)	Çok	Manuel	Manuel
Focal loss	2 (α, γ)	Orta	Var	Yok
Asymmetric loss	4 (α, γ±, m)	Az	Var	Yok
Tversky	2 (α, β)	Orta	Var (vision)	Yok

Sampling vs Cost-Sensitive: Ne Zaman Hangisi?#

Bu iki yaklaşım rakip değil, tamamlayıcı:

Sampling İyidir#

Klasik ML modellerinde (RF, XGBoost, kNN)
Categorical feature ağırlıklı veride (SMOTE-NC)
Outlier'lar nadir ve "iyi tanımlı"

Cost-Sensitive İyidir#

Deep learning modellerinde
Maliyet açıkça hesaplanabiliyorsa
Eğitim seti çok büyük (oversampling pratik değil)
Adversarial fraud (sentetik veri attacker'ı yardımcı)

Hibrit Yaygın#

Hafif SMOTE (örn. 1:10'a çıkar) + class weight
DL'de: hafif oversampling + focal loss
Production'da bu hibrit en stabil sonuç verir

🎯 Üretim için en sağlam yaklaşım

(1) Sampling'i abartma — pozitif örnekleri 1:1'e değil 1:10'a getir; (2) Focal loss veya class_weight ekle; (3) Cost-aware threshold optimization yap; (4) PR-AUC ve cost metric'i ile değerlendir. Bu dörtlü Türkiye'deki en olgun fraud takımlarının default pipeline'ı.

Gerçek Vaka: Türk Bankası Fraud Pipeline 2024#

Bir büyük Türk bankası 2024'te yaptığı pipeline güncellemesi:

Önce: XGBoost + SMOTE 1:1

Train accuracy: %99.8
Test PR-AUC: 0.42
Üretim alarm rate: %0.4 (false positive %85)

Güncelleme adımları:

SMOTE'u 1:1 → 1:5'e düşür (daha gerçekçi)
XGBoost
scale_pos_weight=200
ekle (cost-aware)
Threshold'u cost-aware optimize et (FN/FP = 30:1 oranı)
Validation PR-AUC ve cost metric ile model seç

Sonra: Aynı XGBoost, sadece loss & threshold ayarı

Test PR-AUC: 0.57 (+%36)
Üretim alarm rate: %0.18 (false positive %62)
Aylık fraud kaybı: -1.4M TL
Aylık analist saat: -180K TL (alarm azaldı)

Modeli değiştirmeden, sadece loss function & threshold mühendisliği bu kadar fark yarattı. Bu ders bunun sırrı.

👉 Bir sonraki ders

Ders 3.4 — Weak Supervision & Snorkel. Etiket azlığında 'programmatic labeling': domain expert kuralları → otomatik etiket. Snorkel framework, label model, Cleanlab ile etiket düzeltme. Healthcare ve insurance fraud'da kritik.

Sık Sorulan Sorular