Aider Nedir? 2026 Terminal'de AI ile Kod Yazma Türkçe Kapsamlı Rehberi

## 1. Aider Nedir? Aider, 2023'te ortaya çıkan ilk **terminal-native AI pair programming** araçlarından biridir. Claude Code (Şubat 2025) ve Codex CLI (2025 sonu) bu paradigmanın takipçileri olarak görülebilir. Aider'in 3 ayırt edici özelliği: 1. **Git-aware:** Her AI değişikliği otomatik commit (conventional commits formatında) 2. **Tree-sitter repo map:** Büyük repolarda hızlı semantic bağlam 3. **Açık kaynak + BYO API:** Apache 2.0, istediğin modeli bağla ## 2. Kurulum ### 2.1 Sistem Gereksinimleri - **Python:** 3.10 veya üstü - **Git:** repo aware için zorunlu - **OS:** macOS, Linux, Windows (Native veya WSL) - **API key:** Anthropic / OpenAI / Google / DeepSeek / Together AI / Groq, veya Ollama (lokal) ### 2.2 pip ile (Önerilen) ### 2.3 Homebrew ile (Mac) brew install aider ### 2.4 Docker ile docker run -it -v $PWD:/app paulgauthier/aider ## 3. İlk 5 Dakika ### 3.1 İlk Oturum Git repo dizininde: aider İnteraktif oturum başlar. Aşağıdaki şekilde komutlar girilebilir: - "Bu dosyayı incele ve TODO yorumlarını gerçek implementasyona dönüştür." - "Yeni bir API endpoint ekle: POST /api/users/[id]/verify" - "Bu fonksiyonun unit test'lerini yaz." Aider: 1. Görevi anlar 2. Hangi dosyalar gerek tespit eder, sorar 3. Edit önerir (diff göster) 4. Onayla → uygula 5. Otomatik git add + git commit conventional commits ile ### 3.2 Model Seçimi (Komut Satırı) Default model Claude Sonnet 4.6 (Anthropic API key varsa). Diğer modeller: - aider --model claude-3-5-sonnet — Claude Sonnet - aider --model gpt-5 — GPT-5 - aider --model gemini-2.5-pro — Gemini - aider --model deepseek-v3 — DeepSeek (ucuz) - aider --model ollama/qwen2.5-coder:32b — Ollama lokal Qwen ### 3.3 Komutlar İnteraktif oturumda / ile komutlar: ## 4. Git-Aware Workflow Aider'in en güçlü yanı: her AI değişikliği otomatik git commit. Default conventional commit format ile: 'feat: add user verification endpoint'. Geri alma kolay: /undo komutu git reset --hard HEAD~1 yapar. Hatalı AI çıktısından kurtulmak için git log + cherry-pick. Bu sayede Aider deneysel kullanım için güvenli — AI yanlış yaparsa undo, doğru yaparsa zaten commit'lenmiş. ### Tipik Git Workflow 1. Aider başlat 2. /add src/users.ts test/users.test.ts 3. "users.ts'e validateEmail fonksiyonu ekle, test'leri güncelle" 4. Aider edit önerir → onayla → otomatik commit 5. /diff ile incele 6. Beğenmezsen /undo 7. Beğenirsen sıradaki görev ### Conventional Commits Otomatik Default commit format: feat: add validateEmail function with regex check Aider'in commit mesajı modeli ana modelle aynı — Claude Sonnet 4.6 ise mesajlar Türkçe akıcı yazılabilir (config'te ayarlanır). ## 5. Repo Map — Tree-sitter ile Bağlam ### Repo Map Ayarları - aider --map-tokens 4096 — repo map için ayrılan token bütçesi (default 1024) - aider --map-refresh always — her oturumda refresh (büyük değişikliklerden sonra) - aider --no-auto-commits — auto-commit kapat (manuel /commit) ## 6. Model Seçimi Detaylı ### Architect Mode aider --architect — büyük model (Opus 4 / o3) plan yapar, küçük + ucuz model (Sonnet 4.6 / GPT-5 mini) implement eder. Maliyet/kalite optimize. Tipik: aider --architect --editor-model claude-sonnet-4-6 — Opus 4 plan + Sonnet 4.6 edit. ## 7. Lokal Ollama Setup — KVKK Şampiyonu ### Ollama Model Tavsiyesi ## 8. Aider vs Claude Code vs Cursor ### Hangisi Ne Zaman? - **Aider:** Açık kaynak istiyorum + git-aware lider + lokal Ollama (KVKK) - **Claude Code:** Anthropic resmi + MCP en geniş + sub-agent + hooks - **Cursor:** IDE deneyimi + inline tab + Composer + multi-model Çoğu power user **Aider + Cursor** (açık kaynak terminal + IDE) ya da **Claude Code + Cursor** (resmi terminal + IDE) hibrit kullanır. ## 9. Türkçe Akıcılık Aider'in Türkçe akıcılığı **tamamen modele bağlı**: **Tavsiye:** Türkçe yorum/commit/döküman için Claude Sonnet 4.6 (BYO Anthropic API key) ya da Claude Opus 4 (Architect mode). ## 10. KVKK ve Kurumsal Kullanım (1) Public/açık kaynak proje: Aider + Claude Sonnet 4.6 (Anthropic API) ya da DeepSeek (ucuz). (2) Müşteri kodu / IP: Aider + Anthropic API (zero-retention default) yeterli. (3) Hassas/regülasyonlu (banka, savunma, sağlık): Aider + Ollama + Qwen 32B lokal — veri hiç dışarı çıkmaz, %100 KVKK uyum. Cline/Cursor'da Cursor'un on-prem desteği YOK, Cline benzer ama Aider olgunluğu yüksek. ### Aider için KVKK Setup - **Ollama lokal:** Veri hiç dışarı çıkmaz, %100 KVKK - **Anthropic API zero-retention:** Default. Kullanıcı API key, Anthropic eğitim için kullanmaz (commercial terms) - **AWS Bedrock üzerinden Claude:** VPC private network içinde - **Azure OpenAI:** Microsoft EU region ## 11. 10 Pratik Use-Case ### Use-Case 1: Yeni Feature Ekleme aider → /add src/users.ts → "validateEmail fonksiyonu ekle" ### Use-Case 2: Test Coverage Artırma aider → /add src/utils.ts test/utils.test.ts → "utils.ts'in tüm fonksiyonları için test yaz" ### Use-Case 3: Refactor (Multi-File) aider --architect → /add src/auth.ts middleware/auth.ts → "NextAuth'tan Clerk'e migrate et" ### Use-Case 4: Bug Fix aider → /add src/api/checkout.ts → "Bu dosyada Sentry'deki şu hatayı düzelt: ..." ### Use-Case 5: Documentation aider → /add src/lib/ → "Tüm public fonksiyonlara Türkçe JSDoc ekle" ### Use-Case 6: KVKK Audit (Lokal Ollama) aider --model ollama/qwen2.5-coder:32b → "Tüm API endpoint'leri requireAdmin için audit et" ### Use-Case 7: Schema Migration aider → /add src/models/User.ts migrations/ → "User'a email_verified boolean ekle, migration yaz" ### Use-Case 8: Voice Input aider → /voice → mikrofona konuş: "Bu fonksiyona null check ekle" ### Use-Case 9: Web Sayfası Bağlama aider → /web https://docs.nextjs.org/middleware → "Bu dokümana göre middleware yaz" ### Use-Case 10: Multi-Step Tester aider → "Test'leri çalıştır, başarısızları fix et, lint çalıştır, commit + push" ## 12. Aider Best Practice (1) Her oturumda KÜÇÜK görev — Aider 1-2 dosyalık değişikliklerde mükemmel, 10+ dosya değişiklik için Cursor Composer/Claude Code daha iyi. (2) /architect modunu karmaşık iş için kullan — Opus 4 plan + Sonnet 4.6 edit. (3) /undo cömert kullan — yanlış olursa hemen geri al, git history temiz kal. (4) Custom system prompt: .aider.conf.yml veya CONVENTIONS.md ile proje kurallarını eklemek mümkün. (5) Maliyet izleme: aider --usage ile model maliyetlerini görüntüle. ### .aider.conf.yml Örneği Proje kök dizininde: - model: anthropic/claude-sonnet-4-5 - editor-model: anthropic/claude-haiku-4-5 - weak-model: anthropic/claude-haiku-4-5 - auto-commits: true - gitignore: true - map-tokens: 4096 - read: CONVENTIONS.md ### CONVENTIONS.md (Proje Kuralları) Aider'in Claude Code'un CLAUDE.md karşılığı. İçerikte: - Tech stack - Git politikası - Türkçe yorum + commit - KVKK uyum kuralları - Path aliases ## 13. Maliyet Modeli **Çıkarım:** Hafif/orta kullanım + ucuz model: Aider Cursor'dan ucuz. Yoğun kullanım: Cursor abonelik daha ekonomik. Lokal Ollama: %100 ücretsiz ama donanım yatırımı gerekir. ## 14. Sık Sorulanlar **Soru: Aider'i ücretsiz kullanabilir miyim?** Aider eklentisi açık kaynak (Apache 2.0) — ücretsiz. API maliyeti BYO API key ile senin. Eğer Ollama lokal model (Qwen 2.5-Coder 32B veya Llama 4) kullanırsan: API maliyeti $0. Sadece elektrik maliyeti var. Donanım yatırımı (RTX 4090 veya A100) ilk 6-12 ayda amortize. **Soru: Aider'i Claude Code'la birlikte kullanabilir miyim?** Teknik olarak evet — ikisi terminal native. Aynı repoda farklı görevler için: Aider hızlı küçük edit + git auto-commit; Claude Code uzun multi-step + MCP. Çoğu seçer birini. **Soru: Aider vs Cursor Composer arasında pratik fark?** - Aider: terminal, git-aware (auto-commit), açık kaynak, BYO API - Cursor Composer: IDE içi, inline tab + composer hibrit, abonelik Aider terminal kullanıcısının tercihi; Cursor görsel IDE tercihinin. **Soru: Türkçe yazılı talimat veriyorum, Aider Türkçe cevap veriyor?** Model bağlı. Claude Sonnet 4.6 / Opus 4 / GPT-5 Türkçe akıcı cevap verir. DeepSeek/Qwen daha az. **Soru: Hangi en ucuz model?** DeepSeek V3 ($0.27/$1.10) bulut. Lokal Ollama Qwen 7B/14B ücretsiz (donanım sonrası). Maliyet/kalite dengesi için Aider için Claude Sonnet 4.6 sweet spot. **Soru: Aider 1M satırlık repoda çalışır mı?** Repo map ile evet. Tree-sitter sembol haritası AI'a ilgili dosyaları bulduruyor. Ama her bağlam Anthropic limit (200K Sonnet) içinde kalmalı — büyük dosyalar için /add seçici olun. **Soru: VS Code / Cursor'dan terminal'e geçmek zor mu?** Adapte edilebilir. Aider VS Code/Cursor'la yan yana kullanılır: IDE'de dosya gezinti + editing, terminal panel'de Aider agentik task. tmux/Windows Terminal split. **Soru: Aider Türk şirketleri için yasal mı?** Evet. Apache 2.0 lisans ticari kullanım serbest. KVKK için Anthropic/OpenAI API kullanırken kurumsal DPA imza, lokal Ollama için zaten veri içeride. **Soru: Voice input nasıl çalışır?** /voice komutu sistem mikrofonunu açar, OpenAI Whisper API ile transcribe eder, sonucu prompt olarak gönderir. macOS/Linux'ta native, Windows WSL'de bazen mikrofon ayarı gerek. **Soru: Aider Türkiye'den ödeme yapabilir mi?** Aider eklentisi ücretsiz. API key sağlayıcısına (Anthropic, OpenAI, DeepSeek) Türkiye Lira veya USD ile ödeme. ## 15. Sonuç ve İlk 30 Dakika **3 ana çıkarım:** 1. **Aider, terminal-native AI pair programming'in açık kaynak şampiyonudur.** Apache 2.0, Claude Code'un esnek alternatifi. 2. **Git-aware auto-commit + Architect mode + Voice input** Aider'in ayırt edici güçleri. 3. **Lokal Ollama desteği** ile Türk şirketleri için %100 KVKK uyumlu, ücretsiz AI kodlama çözümü. **İlk 30 dakika önerilen adımlar:** 1. pipx install aider-install 2. export ANTHROPIC_API_KEY=... (.zshrc / .bashrc'e ekle) 3. Bir test git repo'da aider 4. /add src/main.py 5. "Bu dosyaya küçük bir fonksiyon ekle" 6. /diff ile incele 7. /undo dene 8. /architect mode'a geç 9. .aider.conf.yml ve CONVENTIONS.md oluştur 10. Yoğun kullanıyorsan: Ollama + Qwen 32B lokal kurulum **İlk hafta için:** - 5-10 küçük görev çöz (refactor, test, bug fix) - Architect mode ile karmaşık migration dene - Voice input dene - Maliyet izle (/usage ile) - CONVENTIONS.md proje kurallarına özelleştir **İlk ay için:** - Ollama lokal model kur (KVKK için) - AWS Bedrock / Azure OpenAI üzerinden VPC private model (kurumsal) - Cursor veya Claude Code ile hibrit deneme